		PEGGY GUGGENHEIM KOLEKSIYONU PEGGY GUGGENHEIM BİR YAŞAM Sıcak yaz günlerinde binlerce turistin uğrak yeri olan Venedik şehrinin dar ve serin sokaklarından birinin sonunda ilginç bir kapı görürüz. Demirlerin arasına renkli ve şeffaf taşların yerleştirildiği bu kapı bir sanatçıya aittir: Claire Falkenstein. Kapının üzerindeki beyaz mermer alınlıkta "Peggy Guggenheim Koleksiyonu" yazar. Kapı, yemyeşil ve huzur dolu bir iç bahçeye açılır: Heykellerle dolu bir iç bahçeye. Giacometti, Max Ernst, Henry Moore ve diğerleri... Bembeyaz yapıdan içeri girdiğinizde karşınıza çıkan merdivenler sizi başka bir sanatçının, Marino Marini'nin Şehir Meleği (L'angelo della città) heykelinin beklediği Büyük Kanal'ın kıyısına ve olağanüstü bir Venedik görünümüne götürür. Yapının iç mekanları ise Picasso, Braque, Klee, Mondrian, Magritte, Dali, Pollock, Rothko, Dubuffet gibi modern sanatın en önde gelen ustalarının eserlerine ayrılmıştır. Bu yapı, hayatının son otuz yılını geçirdiği ve daha sonra Modern Sanatlar Müzesi'ne dönüştürdüğü Amerikalı bir kadının, Peggy Guggenheim'ın evidir. Peggy Guggenheim’ın öyküsü, 19. yy’ın ortasında Amerika’ya göç eden Simon Guggenheim ve oğlu Meyer ile başlar. Sokak satıcılığı ile hayata atılan Simon ve Meyer Guggenheim’ın işleri gittikçe büyür. Oğul Guggenheim, madenlere yaptığı yatırımlarla dünyanın sayılı milyonerleri arasına girer. Öyle ki, 1. Dünya Savaşı arifesinde, bu aile şirketi, dünyanın bakır madenlerinin yüzde seksenine sahipti.1898’de doğan Peggy, bahsedilen Mayer’in altıncı çocuğu olan Benjamin Guggenheim’ın ikinci kızıydı; ancak aile servetinden aldığı pay son derece az olacaktı. Maceralı yaşantısı ailesi tarafından tasvip edilmeyen Benjamin, şirket içi anlaşmazlıklarında etkisi ile aile işinden ayrıldıktan sonra, Peggy ve annesi Floretta’yı New York’da bırakıp Avrupa’ya gitmiş, burada bir sürü değişik işle uğraştıktan sonra, 1912’de Titanik’le Amerika’ya geri dönerken boğulmuştur. Böylece, 14 yaşındaki Peggy ve annesi, kendilerini gittikçe büyüyen Guggenheim servetinin sadece seyircisi olarak bulurlar. Yedi yıllık bir dava sonunda aldıkları $450 000’ın getirdiği vade, hayatı boyunca Peggy’in yegane para kaynağı olmuştur. Genel inancın aksine, Peggy asla sonsuz bir para kaynağına sahip olmamıştır. Yetişkinliğe ayak basar basmaz ilk işi özgürlüğünü ilan edip Amerika’yı dolaşmaya başlamak olan Peggy, kısa süre sonra ilk kocası olacak Laurence Vain ile karşılaştı. Peggy’nin sanat dünyası ile tanışmasını sağlayan Laurence, bir Dada heykeltraş ve kolaj sanatçısıydı. Laurence Vain, evli kaldıkları on sene içinde onu Montparnasse’da cafe’lerde Marcel Duchamp ve Man Ray gibi modern sanatın önemli isimleri ile tanıştırdı. Peggy’nin modern sanat kariyeri 1938’de Londra’da Guggenheim Jeune Galerisini açtığında başladı. Onu bu konuda yüreklendirenler 1969’da Nobel alan ünlü Sürrealist oyun yazarı Samuell Beckett ve Marcel Duchamp’dı. Jeune’de ki sergilerden biri Duchamp’ın önerisi ile Vasily Kandinsky’nin eserlerinin Londra’da ilk sergilenişiydi. Bu sergiden, Peggy’de kendisi için şu anda Solomon R. Guggenheim Müzesine ait olan Baskın Eğri isimli (Dominant Curve) isimli çok değerli bir tabloyu satın aldı. Temmuz 1938’de Tves Tanguy’un açtığı sergi, Peggy’nin kariyerindeki ilk sürrealist olay olduğu gibi, aynı zamanda da ilk finansal başarısıdır. Bu sergi sırasında da, Mücevher Kutusunun İçindeki Güneş (Le Soleil dans Son Ecrin) eserini aldı. Bu gibi alımların bir bölümü de sanatçıların tatmin olmaları için yapılıyordu. En sonunda Peggy hediye verme tutkusundan da vazgeçerek koleksiyon yapmaya karar verdi. İleride açacağı müzesi için planlarından bahsederken şöyle demiştir: “Projeye para yetiştirebilmek için kişisel harcamalarımı kesme yolları aradım. Aslında eski arkadaşlara ve sanatçılara yılda on bin dolar vermeseydim, yeterli param olurdu; ancak bu kişileri ortada bırakamazdım. Harcamalarımdan kıstığım her kuruşu müze için kullandım.” Peggy’nin sanata olan tutkunluğu, büyük babası Meyer’den edinilmiş bazı özellikler gerektiriyordu. Kararlılık ve hayal gücü. Müzeyi açmaya karar verdiğinde de bu özelliklerini kullandı. 1939’da açılışından beri para kaybettiği ve savaşın ekonomik problemlere yol açtığı bir dönemde galerisini kapatıp, Londra’da bir Modern Sanat müzesi açmaya karar verdi. Bu, Peggy’nin hayatında önemli bir noktadır. Her ne kadar o ana dek sanat eserlerini satın almış olsa da, ilk defa bunlar bir müze adı altında gösterime sunulacaktı. Bu önemli kararı nasıl verdiğini bilmek ilginç olabilir. Peggy kendisi “Madem bu parayı kaybetmiştim, o halde çok daha fazla para kaybedip işe yarar bir şey yapabilirdim” demiştir. Aynı zamanda, kısa süre önce olan bir olayda onu etkilemiş olabilir. Sanatçının kendinden gelen öneri üzerine Peggy, Kandinsky’nin Kırmızı Nokta 2 (Red Spot 2) isimli tablosunu, amcası Solomon Guggenheim’a satmayı önermiştir. Solomon’un sanat danışmanı Hilla Rebay’dan onun Guggenheim ismi altında sanat ticareti yapmasını eleştiren, iğneleyici bir cevap almıştır. Rebay aynı mektupta şunları da yazmıştır. “Amaçsız sanat ile ilgileniyorsanız, bu tür çalışmaları alabilir ve koleksiyonda yapabilirsiniz... Seçmeyi iyi becerirseniz, ülkenize iyi bir koleksiyon bile bırakabilirsiniz”. Peggy, biografisinde kendini demirden heves olarak tanımlayan Herbert Read ile bu dönemde tanıştı. Read, Peggy’nin yapabilaceği en iyi seçimdi. Naum Gabo, Barbara Hepworth, Ben Nicholson, Roland Pensore ve diğer Sürrealistlerle iyi arkadaş olan Read, taraf tutmayan bir eleştirmendi. Read, Kenneth Clark ve Penrose'a yazarak Peggy'ye vekil olarak katılmalarını rica etti. Müzeyi Kenneth Clark'ın Portland Meydanı'ndaki evinde açmayı planladılar. Peggy’nin Read ve Duchamp tarafından desteklenerek Kübist, Soyut ve Sürrealist yapıtları eşit kararlılıkta toplamış olması, koleksiyonunun en önemli özelliklerinden birisidir. Çoğu hiçbir koleksiyonun sahip olamadığı bir anlaşılırlık ve çoğulluğa sahiptir. Bunu her şeyden önce, Peggy’nin etrafını çok bilgili ve becerikli danışmanlarla doldurma becerisine borçluyuz. Duchamp ve Read’in yanında, Nellie von Doesburg (Theo von Doesburg’un eski karısı) ve dikkat çekici bir adam olan Howard Putzel’i de katmalıyız. Putzel, çağdaş sanat eserlerini anlayabilme ve değerlendirme yetenekleriyle donanmış bir tacirdi. Ne yazık ki araya 2. Dünya Savaşı girdi. Peggy, Read ile olan kontratını feshetti ve müze için ayırdığı parayla yeni sanat eserleri almaya başladı. Read'in Londra'daki müze için bir başlangıç sergisi olmak üzere hazırladığı sanatçı listesini de kullanarak, 1939 ile 1942 yılları arasında Londra'dan, Paris'ten ve New York'tan 170'in üzerinde modern sanat eseri topladı. Bunların çoğunu koleksiyonunda görmek mümkündür. Savaşın belirsizliği sanatçıları, ellerindeki eserleri çok ucuza vermek zorunda bırakmıştı. Pek çok sanatçının atelyelerine giderek resim aldı. Ancak Peggy'nin şansı, bir tek Pablo Picasso ile yaver gitmemişti: Picasso, Peggy'nin, elinde alışveriş listesi ile bir burjuvazi ev kadını olduğunu söyleyip onu evinden kovmuştu . 1941’de Peggy ve müstakbel eşi Max Ernst, Naziler’in işgal ettiği Fransa’dan kaçarak Peggy’nin doğduğu New York’a geri döndüler. 1942 de Peggy New York da “Art of This Century” isimli bir müze-galeri açtı. Açılış partisinde sembolik bir davranışta bulunarak bir kulağına Soyut Sanat Akımı’nın isimlerinden Alexander Calder tarafından yapılmış bir küpe, öteki kulağına da sürrealist bir sanatçı olan Tanguy’un yaptığı bir başka küpe takarak soyut ve sürrealist akımlar arasında taraf tutmadığını gösterdi. Farklı eğilimlerin bu birleşimi galeride ve koleksiyonun yerleştirilmesinde de kendisini gösterdi. Peggy bu projede Avusturya kökenli mimar ve heykeltraş Frederick Kiesler’e güvenmişti. Kiesler, bir süredir düşünüp biçimlendirdiği fikirleriyle, sanat eserini ortam ile birleştirerek izleyen ile eserin arasındaki bütün bariyerleri kaldırmaya çalıştı. Bu bariyerlerin en belirgini olan resim çerçevesini ortadan kaldırdılar. Bu heyecan verici fikir ile Art of This Century Müze-Galerisi, New York’un en enteresan çağdaş sanat merkezlerinden biri haline geldi. Kübist ve soyut sanat mavi tabanlı, duvarları mavi dalgalı tuval bezleri ile kaplanmış bir odada sergileniyordu. Tablolar büyük üçgen kolonlara asılmıştı. Değişken va şeffaf efekt, Kübizm ve Soyut resmi çağrıştıran resimsel boşluğa benzer bir görüntü yaratıyordu. Bir başka salonda sürrealist sanat eserleri kavis duvara takılmış bulunan tahta sopalara asılmışlardı. Ekspres tren sesi kaydedilmiş bir cihaz, korku ortamı uyandırmak için sürekli çalarken, belirli aralıklarla yanıp söndürülen ışıklarda, yuvarlak boşluğun içinde kanın damarlarda kalp atışlarıyla ilerlemesi izlenimini yaratıyordu. 1943’de Putzel, ileride Soyut Ekspresyonizmi kuracak olan Jackson Pallock’u Peggy Guggenheim’la tanıştırdı. Pallock’un nadir bir deha olduğunu farkeden Peggy, Pallock’a verdiği aylık para ile kendisini sadece resme vermesine yardımcı oldu. 1943’de ise, Pollock’un “Art of This Century”de tek başına bir sergi açmasını sağladı. Peggy'nin Pollock'un hayatı üzerinde bir çok değişik etkileri olmuştu. Peggy'den önce Pollock, resim satmak bir yana, doğru dürüst bir sergi bile açmamıştı. Putzel’in rehberliğinde Peggy daha bir çok Amerikan sanatçısına sergiler açtırdı. William Baziotes, David Hare, Robert Motherwell, Mark Rothko, Clayfford Still bunlardan bazılarıdır. Amerikalılar, Avrupa’nın yenilikçi çalışmalarını ve bazen de sanatçılarını Peggy’nin galerisinde veya evinde görme şansına sahiptiler. Bu sayede Peggy Soyut Ekspresyonizm’i beslediği gibi, gerek Sürrealist gerek Amerikan Soyut Sanatı’nın yeni kuşakları ile Avrupa Sanatı arasında bağlar kurdu. “Art of This Century” ile Peggy Guggenheim’ın New York sahnesinde ki etkisi o kadar fazlaydı ki, koleksiyonu tarihsel bir doküman halini aldı. Koleksiyon, hem 1942 ile 1947 yılları arasındaki sanat olaylarını belgeleyen, hem de onları etkileyen bir kuvvet olarak kabul edilebilir. 1947’ de Peggy Avrupa’ ya dönmeye karar verdi. Galerisini arkadaşına bırakarak Venedik’ te bir ev aramaya gitti. Koleksiyonunu 1948 Venedik Bienali’nde sergiledi. Bu sayede Archile Gorky, Pollock ve Rothko gibi sanatçıların eserleri ilk defa Avrupa’ da sergilenmiş oluyordu. Kübist, soyut ve sürrealist sanatın varlığı, koleksiyonun sergilendiği Yunan Pavyonunu Modernizm’ in bu güne dek İtalya’ da yapılan en tutarlı sergisi haline getirmişti. 1947'de Venedik'e yerleşmeye karar verdikten sonra -ki hep bir nehir kıyısında yaşamayı hayal etmişti- Büyük Kanal'ın üzerinde, daha bitmemiş olan Palazzo Venier dei Leoni'yi satın aldı. 18. yy sanatçısı olan Lorenzo Doschetti tarafından yapılan bina, komşu ailelerden birinin, gotik binalarının yapısına zarar verdiği iddiasıyla mahkemeye şikayet etmesiyle yarıda kalmıştı. Dei Leoni ismi, önündeki aslan başı heykelleri yüzünden verilmiş ve bir zamanlar evde aslan beslendiği öyküsünü yaratmıştır. Venedik Bienali’nden sonra Peggy, koleksiyonunu Floransa’da Palazzo Strozzi’ye ve Milano’da Palazzo Reale’ye taşımaya davet edildi. 1950’de Pollock’un 18 parçasını bulunduran tüm koleksiyonunu Venedik’te Correr Müzesi’nde gösterdi. Bu olay Pallock’un Venedik Bienali’nde Amerikan Pavyonu’nda gösterimi ile aynı zamana denk gelir, ancak pavyonda Pollock’un sadece üç eseri gösterilmiştir- öncelik daha yaşlı bir sanatçıya tanınmıştır:- John Marin-. 1948’de de olduğu gibi, Peggy Bienal’den bir kuşak daha ileride olduğunu kanıtlamıştır. Peggy hayatının geri kalanını, bir çağdaş sanat müzesi açmaya karar verdiği Venedik’te geçirdi. Savaş sonrası sanat eserleri almaya devam etti. Ancak Pollock’un ve diğer Soyut Ekspresyonistler’in ünlenmesi için bir çok müzeye yaptığı bağışlardan pişman olmuştu. 1960’ların başlarında ise, Pop Art’ı yadırgamasıyla beraber sanat eserlerinin fiatlarınında artması, koleksiyonunun gelişmesini durdurdu. Koleksiyonuna damgasını vuran akımların-Kübizm, Avrupa Soyutçuluğu, Sürrealizm ve Erken Soyut Ekspresyonizm- sunulması ve müzesinin geleceği ile ilgilenmeye başladı. Peggy koleksiyonu içinde Amsterdam’daki Stedelijk, Londra’daki Tate Galerisi, Zürih’deki Kunsthaus, Stokholm’deki Moderna Müzesi’nin de bulunduğu bir çok müzeye ödünç verdi. 1947’de Paris’teki Orangerie’de koleksiyonu gösterildiği zaman hazırlanan katalogda, resim ve heykellerinin gerçek bir müze ortamında sergilenmesinden çok büyük bir memnuniyet hissettiğini yazdı. 1969’da Solomon R. Guggenheim Müzesi Peggy’i koleksiyonunu New York’da sergilemeye davet etti. Peggy bu olay sırasında yalısını ve koleksiyonunu Solomon R. Guggenheim Vakfı’na bağışlama kararı verdi. “Kendisiyle evlenmek isteyen biri için görücüye çıkan bir kız gibi heyecanlanmıştım” diye yazmıştı. 1937’de kurulan vakıf, New York’da 5. Cadde deki Solomon R. Guggenheim Müzesi’nin haricinde, Manhattan’da Solomon R. Guggenheim Müzeleri’ni ve Venedik’deki Peggy Guggenheim Koleksiyonu’nu da işletmektedir. Beraberce Guggenheim Müzeleri dünyanın en önemli Modern Sanat holdinglerini oluştururlar. Peggy kanalın kıyısındaki evinde, koleksiyonunu teşkil eden eserlerin sanatçılarıyla evini ve yaşamını paylaştı. Dostları ve misafirleri arasında ressamlar, müzisyenler, şairler; Herberd Read, Marc Chagall, Man Ray, John Lennon,Yoko Ono, Henry Moore ve daha pek çoklarının da olduğu ünlü insanlar vardı. 1949'da tutmaya başladığı konuk defterleri, Peggy'nin hayatı ve felsefesi hakkında bize fikir verir. Üzerinde yaldızlı P.G. harfleri bulunan bu gayet şık deri kaplı defterler, bahçede çalışan bahçıvanlardan, kendisini ziyaret eden sanatçılara kadar bir çok insanın imzalarını ve yazılarını içerir. Peggy'nin deyimiyle, "misafirlerin deftere yazı yazmaları, mümkünse bir şiir veya çizim eklemeleri" onu çok mutlu ediyordu. Peggy'nin ölümünden önce, oğlu Sindbad'ın eşi olan Peggy Vail, bu beş defteri toplayıp, yayınlamayı istemişti. Biraz zorlukla ikna edilen Peggy, gelininin niyetinin içten olduğunu kabul edince, Peggy Vail, defterdeki imzaları çözmeye başlamış, ancak bu iş, Peggy Vail'in kanserden ölümü üzerine yarıda kalmıştır. Bunun üzerine defterler kızı (Peggy'nin torunu) Karole P. B. Vail'e kalmıştır; o da bunları, 1998' de Peggy'nin doğumunun 100'üncü yıldönümü için hazırladığı kitapta kullanmıştır; ancak defterdeki imzaların çoğu hala çözülememiştir. Defterdeki isimler arasında Giacometti, Herbert Read, Truman Capote, Marino Marini, Jean Dubuffet, Man Ray, Tancredi, Joan Miro, Hundertwasser gibi değişik sanat dallarından bir çok sanatçının yazılarını ve çizimlerini bulabiliriz. Sözgelimi, burada balayını geçiren heykeltraş Giacometti, deftere, hızlı bir çizim yaptıktan sonra, altına Fransızca olarak şunları yazmış, sonra da eşiyle imza atmışlardır: "Bu çizimi bu akşam bitirmem mümkün değil. Yarın ayrılıyoruz. Kendimi çok iyi hissettiğim bu yerde günler hızla akıp gitti. Geri gelmeyi çok isterim; Peggy'ye, konukseverliği için çok teşekkür ederim". Marino Marini ise, deftere güzel bir at eskizi çizmiş, altına ise "Senin için - verebilesin ve affedebilesin / Benim için - alabilsem ve unutabilsem" yazmıştır. Sanatçı Jean Arp ve karısı ise, defterde, Peggy'nin onlara Venedik kanallarında yaptırdığı gondol gezileri için teşekkür etmişlerdir. Bienaller sırasında Palazzo Venier dei Leoni sanatçıların yanında, aralarında Herbert Read'in de bulunduğu pek çok sanat eleştirmeni ve sanat küratörlerine de ev sahipliği yapmıştır. Defterlerdeki en enteresan çizimlerden birisi ise, ünlü San Marco meydanındaki sütunlardan birinin üstündeki kanatlı aslan heykelini örnek alıp, Peggy'nin köpeklerinden birini kanatlı olarak bu sütunun üzerinde resmeder. Sahne dizaynırı Eugene Berman, bu çizimi yaptıktan sonra altına "The Lhasa of San Marco" yazmıştır. Lhasa, Peggy'nin köpeklerinin cinsiydi. Tam dokuz Lhasa'sı olan Peggy, onlardan "benim köpek ailem" diye bahsedermiş. Köpeklerini o kadar seviyormuş ki, defterlerdeki bazı yazılar, onun köpekleri ile ilişkisini bilmeyen insanlar için şaşırtıcı, hatta dehşet verici niteliktedir. 1979’da ölen Peggy’nin küllerinin otuz yılını geçirdiği evinin bahçesinin bir köşesine sonuncusu kendinden bir kaç gün önce ölen köpekleri ile aynı yere gömüldüğünü bilmek, köpekleri ile arasındaki ilişkinin ne kadar güçlü olduğunu gösterir. Venedik'in, Peggy yaşarken kültürel bir uğrak noktası olmuş olan evi Palazzo dei Leoni, aynı işlevini, Venedik şehri yaşadıkça “Peggy Guggenheim Müzesi” olarak devam ettirecek. Ayşe Özel Mart 2000 Kaynakça: Karole Vail, Peggy Guggenheim: A Celebration (Solomon R. Guggenheim Museum, 1998) Masterpieces from the Guggenheim Museum (Solomon R. Guggenheim Museum, 1996) Edward Lucie-Smith, Art Today (Phaidon Press Limited, 1986)